Home - Raccent = onderwijsvernieuwing; betekenis = leren uit relaties; Expert = Jos Geerligs;
foto2 image

Leren van betekenis

is de reden dat ik lange tijd weinig heb veranderd aan deze website. Leren van betekenis is de titel van een boek. En het schrijven van dat boek vergt veel aandacht. In principe zitten Theo van Geffen en ik elke dinsdagochtend bij Engels aan het Weena in Rotterdam om hoofdstukken en paragrafen door te nemen met elkaar. Wellicht start ik binnenkort met voorpublicaties van hoofdstukken of paragrafen op deze site. Is het boek een weergave van de inhoud van deze website? Voor een deel wel en voor een deel ook helemaal niet! Wat is het geval?

U moet weten dat ik op empirische basis, dus met ervaringen op school, ministerie en onderwijsonderzoek, een uitwerking heb gemaakt om theorie en praktijk te verbinden en over en weer te benutten in het beroepsonderwijs. Toen dat zo ongeveer klaar was, zocht ik daar een rationele basis bij. Die basis konden de pedagogie en didactiek niet bieden. Door samenlopen van omstandigheden wees iemand op mij op de ideeën van Frans Siegers over supervisie, dat heb je nodig om praktische situaties te leren doorzien. Daarna hintte iemand anders op de visie van Kant op reflecteren, dat heb je nodig om het verschil tussen verklaren, motiveren en oordelen helder te krijgen. Weer iemand anders attendeerde op Levinas die de relatie tussen Ik en de Ander centraal stelt en daarmee een scherp beeld geeft van kwetsbaarheid als voorwaarde voor relatie. En weer iemand anders wees op Gadamer die uitlegt dat al onze waarnemingen eigenlijk voor-oordelen zijn als we er niets aan doen. Toen verschenen Deyfus & Taylor ten tonele, die de filosofische basis boden voor onderwijs waarin niet enkel het rationele de dienst uitmaakt. Ik wil de reeks besluiten met Arendt, die op basis van het denken van Kant een analyse maakt van het actief leven en het beschouwend leven. Het actief leven wordt beheerst door: arbeiden, werken en handelen. Het beschouwend leven door waarnemen, redeneren en denken. Met dat in de hand had ik een sluitend filosofisch verhaal naast een proefondervindelijk verhaal om bij opleiden generieke kennis en praktische situaties te verbinden. En, dit sluitend verhaal geldt niet enkel voor opleiden maar ook voor opvoeden, beleidsvorming en bedrijfsontwikkeling. 

Het bij elkaar lezen en opschrijven van deze achtergrond kostte enkele jaren. Maar het betekende ook dat ik mijn eerdere empirische ontwikkeling en conclusies kon aanscherpen. Ik hoef niet terug te komen op de dingen die ik in het verleden met een goed gevoel heb opgeschreven. Dat goede gevoel blijft. Maar dankzij de filosofie die er bij past weet ik nu ook dat het niet zo gek gedacht was. Ik beloof concrete stukken tekst, daar zitten bommetjes tussen. Ik geef er een, komt uit het boek Denken van Arendt.

Hannah Arendt zegt dat we al duizenden jaren bezig zijn het beschouwende leven te verheerlijken ten koste van het actieve leven. Plato begon ermee, je vindt het bijvoorbeeld terug in zijn verhaal over de grot, waar mensen bij elkaar zitten, die in schaduwen van de werkelijkheid geloven en die verlost moeten worden door te beschouwen. Ook het christendom verheerlijkt het beschouwend leven. Dat verlaagt het aanzien van werken en (politiek) handelen. Dan komt de Verlichting met Descartes die bij het beschouwen onderscheid maakt tussen lichaam en geest, later wordt dat geest en materie en nog later moet de geest er in de strijd tegen de theologie aan geloven. De materie, zegt het moderne denken, wordt geregeerd door oorzaak-gevolgrelaties en er is niet meer dan het redeneren daarover. Dat heeft ons veel gebracht aan wetenschap en technologie. Wetenschap en technologie verhogen de status van redeneren. En wel voor alle domeinen van het leven, in de filosofie en cultuur,  in de school, en daarna in de carrière. We laten, in de woorden van Arendt, al een paar eeuwen het denken over betekenis liggen. En al veel eerder (de status van)  werken voor nut en handelen naar de zin van iets. Onze filosofie, cultuur, onderwijs en carriéres ontlenen status aan een exclusieve 25% van wat er eigenlijk toe doet in het goede leven. Dat is een riskante keuze, u leest het goed keuze! En onder het verheerlijkt redeneren schuit de rechtvaaardiging van werken voor nut, loon naar werken, hoge salarissen, vertrouwen in de markt, globaliseren, enzovoort. Redeneren zonder denken echter maakt gedachtenloos en dat geeft de ruimte opportunisme en polulisme. Willen we niet. Lijkt me. 

Wat staat er te gebeuren? Leren van Betekenis heeft nu 870 pagina's want die heb ik wel nodig om het hele verhaal een beetje aannemelijk te maken. Temeer daar veel van de bevindingen indruisen tegen de gangbare ideële intuïtie. Ideële intuïtie is onvriendelijk gezegt 'vaak herhaalde welgevallige uitspraken als goed en juist beleven.' Uit dat dikke boek haal ik twee stukken van elk zo'n 100 pagina's. Het een heet Praat vaker over indrukken en het ander heet Onopgemerkt leren. Met leerlingen praten over indrukken is de eerste eenvoudige stap die leraren kunnen zetten. Je praat dagelijks al over indrukken als je met een goede bekende even bijpraat. Dat bijpraten is gezellig, maar belangrijker is dat je het keihaard nodig hebt voor de vorming en het onderhoud van betekenis, identiteit, autonomie, zelfsturing en bekwaamheden. Dat zijn allemaal constructen die onder de kar komen, als je je relaties voor het bijpraten niet onderhoudt. Het bewijs is de volle wachtkamer van psycholoog of psychiater. Praten over indrukken gaat over het hoe. Onopgemerkt leren gaat over de doorwerking van indrukken, over het  wat, van het leerproces dat alle vier terreinen dekt die Arendt noemt. Onopgemerkt leren is het belangrijkste leerproces dat we hebben en waarvan de essenties bij een breder publiek zo goed als onbekend zijn. Want onopgemerkt leren is niet socialiseren, inclusief leren, informeel leren, ontdekkend leren, procedureel leren, enzovoort.

Uw reacties zijn welkom op info@raccent.nl 

 

Elke maand (even pauze nog)

Aantallen bezoekers

450 op 12-1-2007; 4.500 op 15-6-2008; 45.000 op 9-9-2013.

Huidig aantal:

Reactie

Marktwerking ... suffie

Ik kwam er pas geleden achter wat de impact was van de Bolognaverklaring van 1999 over de hogeronderwijsruimte. De impact is het principe van marktwerking voor het hele onderwijs.

Deel deze pagina:

Recent

Gepersonifieerd leren

Ik zat afgelopen maand twee keer in een workshop over gepersonifieerd leren. Maar was het geen individueel leren?

Recensie

Identititeit

Paul Verhaeghe (2012) schreef Identititeit. Van dit boek neem ik mee dat het verwerven van identiteit niet te scheiden is van het verwerven van bekwaamheid.

R accent   •   Zwenkgras 45   •   2804 NG    •   Gouda   •   tel. +31 182 546 096   •   mob. +31 623 479 681   •   info@raccent.nl